Na rozmaitość form i liczebność występujących w ich obrębie kręgowców oddziaływają w różnym stopniu określone czynniki środowiskowe.
Oddalone od siebie kompleksy leśne otoczone są w przeważającej części polami uprawnymi oraz niekiedy, na niewielkich odcinkach, przylegają, do łąk lub rzek. W rezultacie rozczłonkowania lasów ich granice z sąsiednimi ekosystemami uległy silnemu wydłużeniu. Toteż skład fauny i liczebność szeregu gatunków pozostają w znacznym stopniu pod wpływem tzw. zjawiska styku. Zachodzi ono w ekotonie czyli strefie przejściowej pomiędzy dwoma układami np. lasem i łąką i wyraża się wzrostem liczebności występujących tam populacji, w porównaniu ze stosunkami panującymi w głębi graniczących ze sobą biocenoz. Dlatego obserwowany zwykle na obrzeżach lasu, a zachodzący na skutek zwiększonego dopływu światła, silniejszy rozwój krzewów i ziół zapewnia wielu organizmom zwierzęcym warunki korzystniejsze od tych, jakie znalazłyby w drzewostanach lub na polach leżących dalej od strefy przejściowej. Stąd też cechą charakterystyczną jej składu gatunkowego jest występowanie obok siebie form typowych dla obu sąsiadujących ze sobą ekosystemów.
Drugim czynnikiem, decydującym o stosunkach faunistycznych właściwych dla obszarów leśnych, jest charakter siedlisk i drzewostanów. Pod względem siedliskowym lasy spalskie wykazują znaczne zróżnicowanie. Począwszy od najuboższych fragmentów boru suchego i boru świeżego listę słabszych siedlisk zamyka nieco żyźniejszy od poprzednich bór mieszany świeży. Zasobniejsze gleby zajmują lasy: świeży i mieszany świeży. Ponadto na stosunkowo niewielkich skrawkach terenu występuje las wilgotny oraz w partiach nadrzecznych ols jesionowy.
Lasy spalskie.
foto. I. Jóźwik.
Z jakością siedlisk wiąże się oczywiście skład drzewostanów. Wzrastającemu urozmaiceniu drzewostanów towarzyszy postępujący rozwój podszytów i runa. Obok struktury warstwowej zespołów leśnych, czynnikiem wywierającym duży wpływ na kształtowanie się fauny jest także ich struktura wiekowa. Obecność, bowiem upraw, młodników i drzewostanów starszych zapewnia żyjącym w nich zwierzętom odpowiednie warunki żerowe, rozrodu i bezpieczeństwa.
Poza rozmaitością szaty roślinnej istotne znaczenie dla świata zwierzęcego mają stosunki wodne, które na omawianym obszarze nie układają się zbyt korzystnie. Element uzupełniający stanowią nieliczne sztuczne wodopoje dla zwierzyny oraz okresowe kałuże, powstające po ulewnych lub długotrwałych deszczach.
Kręgowce, obecne na obszarze lasów spalskich, reprezentowane są przez przedstawicieli pięciu gromad, a mianowicie ryb (Pisces), płazów (Amphibia), gadów (Reptilia), ptaków (Aves), oraz ssaków (Mammalia).
Gromada: Ryby (Pisces)
Śródleśny staw.
foto. I. Jóźwik.
Te typowo wodne kręgowce zostały uwzględnione, stosownie do tytułu opracowania, tylko z uwagi na ich istnienie w akwenach, znajdujących się w niektórych kompleksach leśnych. Ze zrozumiałych powodów potraktowano je marginesowo, zamieszczając w zasadzie tylko spis spotykanych gatunków.
Rząd: Śledziokształtne (Clupeiformes)
Jedynym gatunkiem należącym do podrzędu Esocoidei i rodziny Esocidae jest szczupak (Esox lucius L.)
Rząd: Karpiokształtne (Cypriniformes).
Najliczniej reprezentowana jest rodzina karpiowatych (Cyprinidae), obejmująca ryby o różnej częstotliwości występowania. Do częściej odławianych należą: karp (Cyprinus carpio L.), lin (Tinca tinca L. ), karaś (Carassius carassius L.), leszcz (Abramis brama L.), płoć (Rutilus rutilus L.), wzdręga (Scardinius erythrophthalmus L.), oraz kleń (Leuciscus cephalus L.). Jako gatunki pospolite, ale bez większego znaczenia, można wymienić ponadto ukleję (Alburnus alburnus L.) i kiełbia (Gobio gobio L.). Rzadsze formy to: krąp (Blicca bjoercna L.) i niekiedy spotykany w nurtach Rawki jelec (Leuciscus leuciscus L.).
Rząd: Węgorzokształtne (Anguilliformes).
Rzeka pilica.
foto. I. Jóźwik.
Jedynym jego przedstawicielem jest zaliczający się do rodziny Anguillidae nieliczny węgorz (Anguilla anguilla L.).
Rząd: Dorszokształtne (Gadiformes)
Należy doń miętus (Lota lota L.), słodkowodna ryba z rodziny dorszowatych (Gadidae).
Rząd: Okoniokształtne (Perciformes).
W grupie tej można wymienić stosunkowo licznego okonia (Perca fluviatilis L.) i rzadziej notowanego jazgarza (Acerina cernua L.), obydwa z rodziny Percidae.
Płazy.
foto. I. Jóźwik.
Gromada: Płazy (Amphibia)
Gatunki zasiedlające lasy spalskie zgrupowane są w dwu rzędach, a mianowicie płazów ogoniastych (Caudata) i bezogonowych (Salientia). Są to kręgowce ziemnowodne, widywane najczęściej wczesną wiosną w pobliżu rozmaitych zbiorników wodnych, w których spędzają porę godową. jajorodne. Poza okresem rozrodu, mniej więcej od kwietnia - maja do późnej jesieni, zdecydowana większość płazów prowadzi lądowy tryb życia, przebywając w miejscach wilgotnych i zacienionych. Aktywne stają się o zmroku i nocą oraz po deszczach w dzień. W dni pogodne chronią się w mchu, pod liśćmi, kamieniami, w norach itp. Toteż obecność niektórych, zwłaszcza rzadszych gatunków jest trudna do stwierdzenia. Zimę oraz okresy suszy zwierzęta te, dobrze ukryte, spędzają w uśpieniu.
Płazy.
foto. I. Jóźwik.
Rząd: Płazy ogoniaste (Caudata)
W lasach LKP reprezentowane są przez dwa gatunki, a mianowicie traszkę zwyczajną (Triturus vulgaris L.) i znacznie od niej rzadszą traszkę grzebieniastą (Triturus cristatus Laur.) obydwie z rodziny jaszczurowatych (Salamandridae).
Rząd: Płazy bezogonowe (Salientia)
Średnio licznym gatunkiem jest kumak nizinny (Bombina bombina L.), o ciemnym grzbiecie i jaskrawych czerwono pomarańczowych plamach na stronie brzusznej, zaliczający się do rodziny ropuszkowatych (Discoglissidae). Zamieszkuje różnej wielkości nie wysychające zbiorniki wodne, rowy i kałuże. Silniej związany ze środowiskiem wodnym niż inne płazy, opuszcza je rzadziej i na niewielką odległość.
Płazy.
foto. I. Jóźwik.
Grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus Laur.), należąca do rodziny Pelobatidae, zasiedla tereny piaszczyste, toteż dość często spotykana jest w lasach sosnowych. Do wody schodzi na krótko tylko dla złożenia skrzeku. Przebywając na lądzie wiedzie bardzo skryty tryb życia, dzień bowiem spędza w norkach przez siebie wykopanych.
Przedstawicielami rodziny ropuchowatych (Bufonidae) są dwa gatunki: pospolita i bardzo liczna ropucha szara (Bufo bufo L.) oraz rzadziej widywana ropucha zielona (Bufo viridis Laur.). Poza okresem godowym (III-IV) pierwszą z nich często spotyka się w głębi drzewostanów, druga natomiast pojawia się chętniej poza obrębem lasów i wilgotnych łąk, w miejscach cienistych i suchych. Jedynym reprezentantem rodziny Hylidae jest rzekotka drzewna (Hyla arborea L.). Płaz ten, wyłączając krótki okres rozrodu, prowadzi wybitnie lądowy, a przy tym nadrzewny tryb życia. Gatunek średnio liczny. Wydawany przez samce rzekotki donośny głos ułatwia wykrycie jej obecności.
Płazy z rodziny żabowatych (Ranidae) dzielą się na “żaby zielone”, zamieszkujące zbiorniki wodne, oraz “żaby brunatne”, żyjące, poza okresem godowym, na lądzie.
Płazy.
foto. I. Jóźwik.
Należąca do pierwszej grupy żaba wodna (Rana esculemta L.) jest pospolitym gatunkiem, licznie zasiedlającym rozlewisko w ur. Rogów oraz inne zbiorniki wodne, od których oddala się tylko niekiedy i jedynie na niewielką odległość.
Poza tym spotkać można żabę jeziorkową (Rana lessonae Camer.), widywaną bardzo rzadko. Obecność żaby śmieszki (Rana ridibunda Pall.), chociaż nie wykluczona, nie została dotychczas odnotowana.
Do “żab brunatnych” żyjących w lasach LKP, zaliczają się: żaba trawna (Rana temporaria L.) i żaba moczarowa (Rana arvalis Nilss.). Pierwsza z nich jest płazem średnio licznym, pojawiającym się po okresie godowym w różnych drzewostanach. Natomiast żaba moczarowa w lasach spotykana jest rzadziej. Samce w porze rozrodu przybierają intensywnie niebieską barwę. Dorosłe osobniki “żab brunatnych” są aktywne nocą, natomiast młode także za dnia, zwłaszcza przy pochmurnej i dżdżystej pogodzie.
Prawie wszystkie płazy krajowe są objęte ochroną gatunkową, z wyjątkiem “żab zielonych” , o częściowym czasie ochronnym od l marca do 31 maja. Tym niemniej wskazane są różnorodne działania zmierzające do zapewnienia im dogodnych warunków rozwoju. Przede wszystkim należy dążyć do zachowania, szczególnie na terenach leśnych, wszelkich istniejących naturalnych zbiorników wodnych.
Zobacz projekty przebudowy Spały
)
