Rezerwat o powierzchni 55,89 ha został utworzony Zarządzeniem Nr 321 Ministra LiPD z dnia 30 września 1958 r. (M. P. Nr 81 poz.467), w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych, położonego nad Pilicą, fragmentu lasu mieszanego o charakterze naturalnym z udziałem jodły, występującej w pobliżu granicy zasięgu.
Na mocy Rozporządzenia Nr 59/2001 Wojewody Łódzkiego z dnia 28 grudnia 2001 r. rezerwat został powiększony i obecnie jego łączna powierzchnia wynosi 102,70 ha. Powierzchnia leśna wynosi 100,53 ha, powierzchnia związana z gospodarką leśną (drogi leśne, rowy, linie oddziałowe) -1,37 ha i powierzchnia nieleśna (piaski nadpiliczne) - 0,80 ha. Zgodnie z Rozporządzeniem rezerwat obejmuje oddziały: 267f-h; k, l; 271g-j; 284a-g, k-r; 285a, c, h; 286a-d; 287a, b. Według podwójnej klasyfikacji jest rezerwatem florystycznym lasów i borów.
Rezerwat Spała.
foto. I. Jóźwik.
Budowa pionowa drzewostanów jest dość zróżnicowana, bowiem aż 57,70 ha powierzchni zajmują drzewostany dwupiętrowe, co stanowi 58% powierzchni drzewostanów a drzewostany w klasie odnowienia występują na powierzchni 6,50 ha (6% powierzchni drzewostanów). Drzewostany jednopiętrowe (głównie olszowe i sosnowe) zajmują powierzchnię 36,08 ha (36% powierzchni drzewostanów). Urozmaicona jest również struktura gatunkowa. Drzewostany trzy i więcej gatunkowe zajmują łącznie powierzchnię 34,80 ha, czyli 35% powierzchni drzewostanów. Drzewostany dwugatunkowe występują na powierzchni 56,93 ha (57%) a drzewostany jednogatunkowe na powierzchni 8,55 ha, co stanowi jedynie 8% powierzchni drzewostanów.
Rezerwat Spała.
foto. I. Jóźwik.
Głównym gatunkiem w rezerwacie jest dąb, który jako gatunek panujący zajmuje powierzchnię 55,30 ha, co stanowi 55% powierzchni drzewostanów. Kolejnymi gatunkami są: olsza, panująca na 22,95 ha (23%), sosna - 20,20 ha (20%) i jawor - 1,83 ha (2%). Jodła, której obecność była jedną z przesłanek utworzenia rezewatu, obecnie występuje jedynie pojedynczo, podczas gdy w okresie międzywojennym, jej udział w drzewostanach prawobrzeżnej części rezerwatu wynosił 20-30%. Przeciętny wiek drzewostanów wynosi 163 lata.
Pod okapem drzewostanów występują dębowe, jodłowe i bukowe sztuczne odnowienia pod osłoną i podsadzenia produkcyjne, zajmujące 8,33 ha powierzchni zredukowanej tj. (8% powierzchni leśnej). W dnie lasu, na powierzchni zredukowanej 7,90 ha rozwinęły się naloty dęba, jawora, klona i wiązu. Obok młodego pokolenia lasu, na powierzchni zredukowanej 43,13 ha (43% powierzchni leśnej) występują bujne podszyty, zbudowane z takich gatunków, jak: kruszyna, leszczyna, grab, tarnina, jarzębina i czeremcha.
Rezerwat Spała.
foto. I. Jóźwik.
Na terenie rezerwatu występują cztery typy siedliskowe lasu, w stanie zbliżonym do naturalnego:
- las mieszany świeży na powierzchni 55,32 ha (55% powierzchni leśnej), w wariantach wilgotnościowych świeżym i silnie świeżym,
- las świeży na powierzchni 25,99 ha (26% powierzchni leśnej), w wariantach wilgotnościowych świeżym i silnie świeżym,
- las wilgotny na powierzchni 15,07 ha (15% powierzchni leśnej), w wariantach wilgotnościowych umiarkowanie wilgotnym i silnie wilgotnym,
- ols jesionowy na powierzchni 3,27 ha (3% powierzchni leśnej), w wariancie wilgotnościowym mokrym,
- ols na powierzchni 0,63 ha (1% powierzchni leśnej), w wariancie wilgotnościowym mokrym.
Rezerwat Spała.
foto. I. Jóźwik.
Siedliska świeże wytworzyły się na glebach rdzawych i brunatnych, natomiast siedliska silnie świeże, wilgotne i mokre na czarnych ziemiach, madach, glebach mineralno-murszowych i torfowych.
Pod względem fitosocjologicznym, na podstawie opracowania R. Olaczka i M. Kurzac z 1991 r. „Rezerwat leśny Spała - studium florystyczno-fitosocjologiczne”, w rezerwacie wyodrębniono dwa, w pełni wykształcone zespoły leśne: łęg jesionowo-olszowy Circaeo Alnetum i grąd subkontynentalny Tilio Carpinetum. W ramach zespołu grądu występują dwa podzespoły: grąd wilgotny Tilio Carpinetum stachyetosum i grąd trzcinnikowy Tilio Carpinetum calamagrostietosum. Ponadto, na niewielkich powierzchniach piaszczystych aluwiuw nad brzegiem Pilicy powstał zespół łęgowych zarośli wierzbowych Salicetum triandro-viminalis.
W bogatym runie rezerwatu na uwagę zasługują takie gatunki, jak: kokorycz pełna Corydalis solida, zawilec gajowy Anemone nemorosa, zawilec żółty Anemone ranunculoides, przylaszczka pospolita Hepatica nobilis, miodunka ćma Pulmonaria obscura, łuskiewnik różowy Lathraea squamaria, niecierpek pospolity Impatiens noli-tangere, fiołek przedziwny Viola mirabilis, turówka wonna Hierochloe odorata i wiele innych.
Rezerwat „Spała” nie posiada aktualnego planu ochrony, w związku z powyższym istnieje konieczność opracowania nowego planu.
Zobacz projekty przebudowy Spały
)
