O skansenie
Tworzony od 2000 roku Skansen Rzeki Pilicy jest wspólnym przedsięwzięciem samorządowych władz Tomaszowa Mazowieckiego oraz Stowarzyszenia Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza. Ta nowatorska w skali kraju placówka ma na celu dokumentowanie i popularyzowanie bogatego dziedzictwa kulturowego, historycznego i przyrodniczego Pilicy i jej dopływów.
Ważnym zadaniem skansenu jest szeroka promocja turystyczna Tomaszowa Mazowieckiego i jego okolic oraz atrakcyjna, nieszablonowa edukacja regionalna i ekologiczna. Służy temu prezentacja przenoszonych do skansenu obiektów i eksponatów bezpośrednio związanych z Pilicą i jej dopływami.
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
Generalnym założeniem przyświecającym organizatorom i gospodarzom Skansenu Rzeki Pilicy jest stworzenie ośrodka żywego i otwartego, w którym można współuczestniczyć w zachowywaniu i odtwarzaniu historii i tradycji Pilicy i Nadpilicza, jak też ochronie środowiska przyrodniczego terenów nadrzecznych.
Zaczątkiem Skansenu jest zabytkowy młyn wodny przeniesiony z Kuźnicy Żerechowskiej. Ocalał w ten sposób od zniszczenia, gdyż znajdował się na terenie zalewowym budowanego zbiornika retencyjnego "Cieszanowice" na dopływie Pilicy - Luciąży. Zachowały się tym samym cenne pamiątki z historii młynarstwa wodnego w naszym regionie. W młynie możemy obejrzeć dwie maszyny do mielenia mąki i jedną do mielenia tzw. śruty. Poza tym eksponowanych jest wiele innych maszyn będących wyposażeniem młyna.
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
Młyn wykorzystywany jest także jako miejsce ekspozycji. Znajdują się tam takie wystawy stałe jak: "Dzieje wiejskiej wagi" czy "W świecie młynków". Bardzo ciekawe są też bardzo dokładne makiety młynów wodnych znajdujących się kiedyś w naszej okolicy i mostów na Pilicy w Brzustówce. Po za tym we młynie odbywają się inne wystawy czasowe. Na drugim piętrze urządzono "Galerię w Starym Młynie", gdzie pokazywane są prace plastyczne o tematyce akwatycznej.
Idea powstania i historia Skansenu Rzeki Pilicy
Idea powstania placówki muzealnej poświęconej Pilicy i jej dorzeczu pojawiła się już ponad dwadzieścia lat temu. Zrodziła się ona w umyśle obecnego dyrektora Skansenu Rzeki Pilicy – Andrzeja Kobalczyka.
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
Pomysł zaczął nabierać realnych kształtów dzięki powstaniu w 1995 roku w Piotrkowie Trybunalskim miesięcznika „Piotrkowski Informator Kulturalny”, którego redaktorem naczelnym był Andrzej Kobalczyk. Na łamach czasopisma wiele miejsca poświęcano tematyce regionalnej. Stopniowo wokół redakcji miesięcznika zaczęło gromadzić się grono ludzi szczególnie tą tematyką zainteresowanych. Osoby te postanowiły skierować swoje zainteresowania w stronę Pilicy i przestrzeni kulturowej, jaką ona wytworzyła. W roku 1997 zostało utworzone Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza, zrzeszające miłośników tej rzeki i jej dorzecza. Członkowie SPiN-u postawili sobie następujące cele:
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
* zapobieżenie degradacji środowiska przyrodniczego dorzecza Pilicy;
* zachowanie bogactwa kulturowego terenów Nadpilicza;
* upowszechnienie wiedzy o Pilicy i Nadpiliczu;
* skupienie społeczności zamieszkującej dorzecze Pilicy wokół regionalnych przedsięwzięć kulturalnych i proekologicznych;
* doprowadzenie do powstania muzeum rzeki Pilicy.
Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza nawiązało kontakt z ludźmi zajmującymi się muzealnictwem morskim i rzecznym w Polsce, będącymi autorytetami w tej dziedzinie. Okazali się oni niezwykle pomocni w początkowym okresie działalności Stowarzyszenia. Osoby te doradziły, aby przy tworzeniu placówki muzealnej poświęconej Pilicy odejść od form klasycznego muzeum i stworzyć obiekt żywy i barwny. Wówczas pojawiła się propozycja utworzenia skansenu poświęconego rzece.
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
Ponieważ pomysł utworzenia placówki muzealnej zajmującej się tematyką pilicką zrodził się przed wielu laty, zarówno Andrzej Kobalczyk, jak i inni miłośnicy Pilicy od dawna podejmowali działania z myślą o przyszłym Skansenie Rzeki Pilicy. Stopniowo gromadzone były eksponaty mające znaleźć swe miejsce w nadpilickiej placówce. Najbardziej spektakularne były akcje mające na celu wydobycie z Pilicy pojazdów niemieckich z czasów II wojny światowej. Zostały one zatopione w tej rzece, podczas przeprawy przez rzekę oddziałów niemieckich w styczniu 1945 roku. Przez pierwsze powojenne miesiące poniemiecki sprzęt był penetrowany przez okoliczną ludność. Z czasem piaszczyste dno Pilicy pochłonęło ciężkie pojazdy. Jednak pamięć o nich przetrwała. Co pewien czas podejmowane były bardziej lub mniej skuteczne próby wyciągnięcia wojennego sprzętu z rzeki. Inicjatorem pięciu akcji wydobywczych (wszystkie zakończono sukcesem) był Andrzej Kobalczyk. Jego marzeniem było, aby wyrwane Pilicy militarne zabytki prezentować w placówce poświęconej tej rzece.
Skansen Rzeki Pilicy.
foto. arch. skansenu
W 1999 roku została podjęta piąta próba wyciągnięcia z rzeki kolejnego pojazdu. Była to zarazem pierwsza akcja wydobywcza zorganizowana przez istniejące już wówczas Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza i okazała się wyjątkowo szczęśliwa. Choć trwała długo, bo około tygodnia, to jej efektem było wyciągniecie z dna rzeki unikalnego opancerzonego ciągnika artyleryjskiego Luftwaffe, nazywanego obecnie „Lufcik”.
Wydobycie niemieckich pojazdów z rzeki było pierwszą formą działania mającą na celu ochronę zabytków związanych bezpośrednio z Pilicą, a informacje na ten temat, dzięki mediom, obiegły cały kraj.
Jednak pierwszy eksponat Skansenu Rzeki Pilicy nie miał związku z pilickimi militariami. Stał się nim młyn wodny przeniesiony ze wsi Kuźnica Żerechowska nad rzeką Luciążą. Obiekt ten był również zaczątkiem obecnego działu „Młynarstwo wodne w dorzeczu Pilicy”.
Zobacz projekty przebudowy Spały
)
