Spała w pigułce
Spała nie jest dużą miejscowością a układ ulic sprawia, że można ją zwiedzić robiąc trasę w kształcie cyfry osiem.
Zacznijmy zwiedzanie od przystanku PKS. Kierując się w stronę Inowłodza, po kilku metrach stoimy na skrzyżowaniu. Po lewo stacja paliw, po prawo Zajazd Spalski. Zajazd, w okresie świetności FWP pełnił rolę recepcji ośrodka, przed budynkiem zachowała się fontanna z tego okresu. Zaraz za zajazdem skręcamy w prawo, tutaj uwagę przykuwa okazały i nowoczesny budynek – to Hotel Mościcki. W czasach socjalizmu był to dom wypoczynkowy FWP „Łoś”, w latach 80/90 budynek popadł w ruinę. Obecnie jest to jedyny, w województwie łódzkim hotel czterogwiazdkowy, przeszedł on oczywiście generalny remont i zyskał nowy wizerunek.
Willa Wielopolskiego.
foto: I. Jóźwik
Mijamy hotel, po prawo okazały budynek dawnej Willi Wielopolskiego, zarządcy Spały za czasów carskich. W latach międzywojennych bursa dla sierot pod patronatem Michaliny Mościckiej i Aleksandry Piłsudskiej. Po lewo dom wypoczynkowy FWP - „Żubr” a po prawo w oddali widoczny budynek dawnej jadłodajni FWP, zaraz dalej, też polewo stary budynek z czerwonej cegły, jeszcze do niedawna mieściła się tu poczta, apteka i przychodnia lekarska.
Dalej droga schodzi w dół, stronę Pilicy, po lewej stronie ładny budynek, to dawny Pałacyk Szwajcarski, w latach powojennych mieściło się tu przedszkole. Dochodzimy do skrzyżowania, skręcamy w prawo i kierujemy się na most. Na moście trzy tablice pamiątkowe, przytulne ławeczki, a z mostu wspaniałe widoki na Pilicę.
Pałacyk Szwajcarski.
foto: I. Jóźwik
Zimą przy moście można spotkać stada kaczek i łabędzi, spędzają tu ten trudny okres dokarmiane przez mieszkańców i turystów. Po prawej stronie mostu, widoczny dawny budynek przystani, kiedyś można tu było popływać kajakiem i była to duża atrakcja dla spalskich gości, mamy nadzieję, że niebawem ktoś wykorzysta piękno Pilicy i znowu będzie można wypożyczyć kajak by popływać po Pilicy.
Opuszczamy most i kierujemy się z powrotem w kierunku centrum miejscowości, mijamy skrzyżowanie i zaraz za budynkiem dawnego przedszkola skręcamy w lewo, w wyraźną ścieżką, doprowadzi nas ona do posągu żubra. Żubra do spały sprowadził prezydent Mościcki i utarło się że jest on nieoficjalnym herbem Spały. Na odlewie w okolicy głowy widać spaw, jak mówi legenda, łeb żubra odpiłowali Niemcy myśląc, że w środku jest coś ukryte. Obok żubra ogrodzony kort tenisowy, a w parku ławeczki na których można sobie odpocząć.
Spalski Żubr.
foto: I. Jóźwik
My kierujemy się wprawo idąc pięknym parkiem dochodzimy do fundamentów które pozostały po dawnej rezydencji carskiej a w latach międzywojennych prezydenckiej. Pałac spalili Rosjanie w 1945 roku. Za pozostałościami pałacu, po prawo dwa budynki z tzw. Wielkiej płyty – to jedne z ostatnich inwestycji FWP, domy wypoczynkowe „Miś” i „Ryś”. My idziemy dalej prosto parkiem i dochodzimy do głównego skrzyżowania w Spale, polewo „Karczma Spalska” i sezonowe budki z lodami, piwem i grillem. W tym miejscu można powiedzieć, że zawracamy i kierujemy się główną ulicą Ignacego Mościckiego w kierunku Tomaszowa Mazowieckiego. Po prawo piękny drewniany kościółek zbudowany w stylu zakopiańskim w 1923 roku na zlecenie Prezydenta Wojciechowskiego. Warto wejść do środka by zobaczyć rzeźbiony ołtarz i piękne witraże.
Spalski kościółek.
foto: I. Jóźwik
Po drugiej stronie ulicy stoi budynek dawnego Hotelu Savoy, obecnie dom wypoczynkowy „Rogacz”. W jego podziemiach (wejście od ulicy) Kawiarnia „Olimpijska” – ulubione miejsce spotkań polskich sportowców przebywających w Spale, na ścianach wiele pamiątek ze świata sportu. Idziemy dalej ul. Mościckiego, z daleka widać już jedeną z najbardziej charakterystycznych budowli Spały – wieżę ciśnień. Budynek ma 36 m. wysokości, obecnie jest własnością prywatną, być może kiedyś zostanie udostępniony do zwiedzania, gdyż z góry roztaczają się przepiękne widoki na Spałę i okoliczne lasy. Przy wieży letni ogródek piwny a zaraz za nim „Willa Jelonek” oferująca noclegi turystom, po prawo od kościółka ciągnie się piękny park w stylu angielskim a w nim kilka pomników przyrody. Zaraz za parkiem, też po prawej stronie następny, okazały budynek z czerwonej cegły, to dawny Hotel Bristol, po wojnie dom wypoczynkowy „Dzik” a obecnie mieszkania prywatne.
Restauracja Pod Żubrem.
foto: I. Jóźwik
Po chwili dochodzimy do znajomego nam miejsca, hotelu „Mościcki” i „Zajazdu Spalskiego”, tym razem skręcamy w prawo, na rogu stał tu kiedyś drewniany domek, mało kto wiedział że była to carska toaleta, obecnie odrestaurowany stoi w tomaszowskim Skansenie Rzeki Pilicy. Po lewej stronie mijamy stację paliw i pawilon handlowy z restauracją „Kuźnia Carska”. Jest to ulica Wojciechowskiego i na tym odcinku zyskała niedawno nowe, stylowe latarnie. Na wprost restauracja „Pod Żubrem”, tutaj droga zakręca w prawo a po lewej też pozostałości carskiej spały, tak charakterystyczna zabudowa z czerwonej cegły. Tu ciekawostka podłużna budowla służąca obecnie jako komórki była na planie filmowym jednego z odcinków „Czterech Pancernych i Psa”, zresztą większość odcinków była nagrywana w okolicach Spały, telewidz znający dobrze okolice z łatwością wypatrzy choćby inowłodzki kościół czy Białą Górę pod Tomaszowem.
Budynek Tur.
foto: I. Jóźwik
W oddali widać już następny okazały budynek z czerwonej cegły o ciekawej architekturze, - dawny „Tur” będący budynkiem gospodarczym carskiej Spały, w drugiej jego części mieściła się wozownia a pomiędzy nimi dawna oranżeria. Obecnie zaadaptowana na miejsca noclegowe „Rezydencja Spalska” i „Spalskie Pokoje Gościnne”. W budynku znajdziemy też punkt pocztowy, skąd można wysłać pamiątkową kartkę ze Spały. Po prawo budynek dawnej szkoły podstawowej tzw. Tysiąclatki, jeszcze niedawno mieścił się tutaj internat LO o profilu sportowym w Tomaszowie Mazowieckim. Uczniowie tego liceum mieli możliwość trenowania w spalskim Centralnym Ośrodku Sportu osiągając niezłe wyniki.
Zobacz projekty przebudowy Spały
)
